بام تبریز-اعظم نعیمی: در چهارمین دوره همایش «زندهنامان تبریز» که روز یکشنبه ۱۹ بهمنماه از ساعت ۱۵:۳۰ در مرکز همایشهای بینالمللی خاوران برگزار میشود، نام یکی از درخشانترین چهرههای شعر آیینی معاصر آذربایجان در فهرست برگزیدگان قرار گرفته است؛ استاد محمد عابد تبریزی، شاعری که شعر، ایمان و معرفت را در یک مسیر واحد به هم پیوند زد و میراثی کمنظیر از خود به جا گذاشت.
محمد عابد تبریزی در سال ۱۳۱۴ خورشیدی در تبریز چشم به جهان گشود. او در خانوادهای اهل شعر و عرفان پرورش یافت؛ پدرش، زندهیاد مولانا یتیم، از شاعران برجسته و دلدادگان اهلبیت(ع) بود و از همان سالهای نخست، فرزند خود را با قرآن، نهجالبلاغه و ادبیات کلاسیک فارسی آشنا ساخت. این تربیت معنوی و ادبی، چنان ریشه دواند که عابد در کودکی حافظ بخشهای مهمی از متون دینی و ادعیه شد و سپس به مطالعه آثار بزرگان ادب فارسی از عطار و نظامی تا مولوی، سعدی و حافظ پرداخت؛ مسیری که به سرعت او را در شمار شاعران طراز اول قرار داد.
جایگاه ویژه او در سنت شعر آذربایجان، بهقدری آشکار بود که استاد محمدحسین شهریار نیز در ستایش این تداوم هنری میان پدر و پسر، آن را نمونهای کمبدیل از وراثت شعری دانسته است.
عابد تبریزی در کنار شاعری، تحصیلات حوزوی داشت و در حوزههایی چون فقه، اصول، فلسفه، عرفان، تفسیر قرآن و ادبیات عرب و فارسی از صاحبنظران بهشمار میرفت. ارتباط علمی و ادبی او با شخصیتهایی مانند علامه محمدتقی جعفری، آیتالله سلطانالقرایی، دکتر منوچهر مرتضوی و عمران صلاحی، نشاندهنده جایگاه معتبر او در محافل فکری کشور بود.
در عرصه حرفهای، وی از سال ۱۳۴۴ وارد بانک تجارت شد و بهدلیل شایستگی و مدیریت موفق، تنها یک سال بعد به ریاست بانک رسید؛ مسئولیتی که نزدیک به سه دهه آن را برعهده داشت. با این حال، پس از بازنشستگی، مسیر زندگیاش را نه به رفاهطلبی که به قناعت، تدریس، تربیت شاگردان و تکمیل آثار شعریاش اختصاص داد؛ شیوهای از زیستن که با منش زاهدانه و آزادگی روحی او همخوان بود.
دلبستگی عمیق عابد تبریزی به اهلبیت(ع) از کودکی در جانش نشسته بود. خودش بارها روایت کرده بود که چگونه مادرش عشق به امام حسین(ع) را با لالاییهای کودکانه در وجود او کاشته و پدرش این نهال را با تعلیم قرآن و نهجالبلاغه پرورش داده است؛ میراثی که به گفته خودش، گرانبهاترین ارث پدر برای او بود.
در قلمرو شعر، استاد عابد تبریزی در همه قالبهای کلاسیک فارسی از جمله غزل و قصیده تا مثنوی و ترکیببند آثاری ماندگار آفرید. مضامین عرفانی، اخلاقی، تربیتی، آیینی و حماسی در شعر او بهگونهای درهم تنیده شدهاند که آثارش را به بخشی از حافظه فرهنگی شعر آیینی معاصر بدل کرده است. سرودههای پرشور او درباره انقلاب اسلامی، دفاع مقدس، شهیدان و امام خمینی(ره)، جایگاهش را در صف نخست شاعران متعهد و حماسهپرداز تثبیت کرده است.
چهرههای برجسته ادبی نیز بارها بر عظمت کار او تأکید کردهاند. استاد محمد مصری (ساقی) او را از نظر غنای مضمون، بدایع هنری و سلامت زبان در قلههای شعر فارسی دانسته و استاد شهریار نیز جایگاه او را در حد بالاترین رتبه شاعری عصر خود توصیف کرده است. بهاءالدین خرمشاهی نیز مثنویهای عابد را همسنگ آثار بزرگانی چون نظامی گنجوی ارزیابی کرده و برخی سرودههای او را یادآور لطافت بیان سعدی دانسته است.
ثمره این عمر پربار، بیش از ۲۵ هزار بیت شعر است که در قالب چهار دیوان گردآوری شدهاند؛ از جمله «ماه در محاق» با محور عاشورا، «مهر در شفق» در مدح و منقبت اهلبیت(ع)، «ستاره سحرگاهی» شامل مراثی ترکی آذری و مجموعه غزلیات و قصاید که هنوز در دست انتشار است.
استاد محمد عابد تبریزی سرانجام در سحرگاه ۱۴ آذر ۱۳۸۵، پس از مناجات صبحگاهی، چشم از جهان فروبست و پیکرش در قطعه صدیقین گلزار شهدای وادی رحمت تبریز به خاک سپرده شد؛ اما صدای شعر و ایمان او همچنان در حافظه فرهنگی این سرزمین زنده است.
لینک کوتاه :
https://www.baamtabriz.ir/?p=890
